HIV là gì? Tìm hiểu virus HIV, đường lây truyền, triệu chứng qua từng giai đoạn, cách xét nghiệm, phòng ngừa và phương pháp điều trị HIV hiệu quả hiện nay
HIV là virus có khả năng tấn công hệ miễn dịch, khiến cơ thể suy giảm khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, với tiến bộ của y học, người nhiễm HIV có thể điều trị hiệu quả và duy trì cuộc sống khỏe mạnh lâu dài.
Vậy HIV lây truyền qua những đường nào, có triệu chứng gì và hiện nay có thể điều trị ra sao? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ những thông tin cần thiết về HIV.
HIV là gì?
HIV là virus gây suy giảm miễn dịch ở người. Virus chủ yếu tấn công tế bào lympho T CD4, đóng vai trò quan trọng trong việc điều phối hoạt động của hệ miễn dịch.
Khi không được điều trị, HIV có thể nhân lên trong cơ thể, làm giảm số lượng tế bào CD4 và khiến hệ miễn dịch suy yếu dần. Người nhiễm HIV vì vậy có nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội và một số loại ung thư.
HIV viết tắt của cụm từ Human Immunodeficiency Virus. Hiện nay, HIV chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn, nhưng thuốc kháng virus giúp kiểm soát virus hiệu quả.
HIV và AIDS khác nhau như thế nào?
HIV và AIDS có liên quan nhưng không phải là một. HIV là virus gây nhiễm trùng, còn AIDS là giai đoạn tiến triển nặng của tình trạng nhiễm HIV khi hệ miễn dịch bị tổn thương nghiêm trọng.
Người nhiễm HIV không đồng nghĩa với việc đã mắc AIDS. Nếu được phát hiện sớm và điều trị bằng thuốc ARV đúng cách, người nhiễm HIV có thể ngăn bệnh tiến triển đến giai đoạn AIDS.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), điều trị HIV giúp kiểm soát virus, cải thiện sức khỏe và giảm nguy cơ lây truyền HIV qua đường tình dục.
HIV lây truyền qua những đường nào?
HIV lây truyền khi một số dịch cơ thể có chứa virus xâm nhập vào cơ thể người khác qua niêm mạc, mô tổn thương hoặc đường máu. Các dịch có khả năng truyền HIV gồm máu, tinh dịch, dịch âm đạo, dịch trực tràng và sữa mẹ.
Các đường lây truyền và không lây truyền HIV
HIV có ba đường lây truyền chính:
- Đường tình dục: Quan hệ tình dục qua đường hậu môn hoặc âm đạo không sử dụng biện pháp bảo vệ có thể làm lây truyền HIV. Nguy cơ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có tải lượng virus của người nhiễm và việc sử dụng các biện pháp dự phòng.
- Đường máu: Dùng chung kim tiêm, bơm tiêm hoặc dụng cụ tiêm chích có dính máu nhiễm HIV có thể làm lây truyền virus. Việc sử dụng dụng cụ y tế không được tiệt khuẩn đúng cách cũng tiềm ẩn nguy cơ.
- Từ mẹ sang con: HIV có thể truyền từ mẹ sang con trong thai kỳ, khi sinh hoặc qua sữa mẹ. Điều trị ARV và chăm sóc y tế phù hợp giúp giảm đáng kể nguy cơ này.
Ngược lại, HIV không lây qua các hoạt động tiếp xúc thông thường như bắt tay, ôm, trò chuyện, dùng chung nhà vệ sinh, ăn uống cùng nhau hoặc dùng chung hồ bơi. Muỗi đốt cũng không phải là đường lây truyền HIV.
Việc hiểu đúng đường lây truyền giúp mỗi người chủ động phòng ngừa mà không kỳ thị người sống chung với HIV.
Triệu chứng và cách nhận biết HIV
Triệu chứng HIV không giống nhau ở tất cả mọi người. Một số người có biểu hiện trong thời gian đầu, trong khi những người khác có thể không có triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm.
Triệu chứng HIV qua từng giai đoạn và cách xét nghiệm
Giai đoạn nhiễm HIV cấp tính: Thường xuất hiện trong những tuần đầu sau khi nhiễm. Người bệnh có thể sốt, đau họng, nổi hạch, phát ban, đau đầu hoặc mệt mỏi. Những biểu hiện này không đặc hiệu và dễ nhầm với các bệnh nhiễm virus thông thường.
Giai đoạn HIV mạn tính: Virus vẫn tồn tại và nhân lên trong cơ thể, nhưng người nhiễm có thể không biểu hiện triệu chứng trong thời gian dài. Nếu không điều trị, hệ miễn dịch có thể suy giảm dần.
Giai đoạn AIDS: Khi hệ miễn dịch suy yếu nghiêm trọng, người bệnh có thể gặp tình trạng sụt cân, sốt kéo dài, tiêu chảy dai dẳng hoặc mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội như lao và một số bệnh nhiễm trùng nặng khác.
Tuy nhiên, không thể xác định một người có nhiễm HIV hay không chỉ dựa vào các triệu chứng kể trên. Cách xác định tình trạng nhiễm HIV là thực hiện xét nghiệm phù hợp.
Xét nghiệm HIV có thể sử dụng các phương pháp phát hiện kháng thể, kháng nguyên hoặc vật liệu di truyền của virus. Thời gian phát hiện phụ thuộc vào phương pháp xét nghiệm và thời điểm phơi nhiễm.
Nếu xét nghiệm quá sớm, kết quả âm tính chưa chắc đã loại trừ được HIV. Người xét nghiệm cần tuân thủ hướng dẫn về thời kỳ cửa sổ và thời điểm xét nghiệm lại của cơ sở y tế.
Điều trị và phòng ngừa HIV
HIV hiện chưa thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng người nhiễm HIV có thể kiểm soát bệnh bằng thuốc ARV và chủ động giảm nguy cơ lây truyền cho người khác bằng các biện pháp dự phòng phù hợp.
Điều trị HIV bằng ARV, K=K và tuổi thọ người nhiễm HIV
ARV là thuốc kháng virus được sử dụng trong điều trị HIV. Thuốc giúp ức chế sự nhân lên của virus, giảm tải lượng HIV trong máu và tạo điều kiện để hệ miễn dịch phục hồi.
Người nhiễm HIV nên được kết nối điều trị sớm, sử dụng thuốc theo chỉ định và tái khám định kỳ. Không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi phác đồ vì có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.
K=K là viết tắt của “Không phát hiện = Không lây truyền” qua đường tình dục. Khi người sống chung với HIV điều trị hiệu quả và duy trì tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện theo hướng dẫn chuyên môn, họ không lây truyền HIV cho bạn tình qua đường tình dục.
Về tuổi thọ, người nhiễm HIV được chẩn đoán sớm, điều trị ARV đều đặn và theo dõi sức khỏe tốt có thể sống lâu, khỏe mạnh, gần tương đương người không nhiễm HIV. Kết quả thực tế còn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, thời điểm bắt đầu điều trị và việc tuân thủ thuốc.
Các biện pháp phòng ngừa HIV: tình dục an toàn, PrEP, PEP và không dùng chung dụng cụ tiêm chích
Để giảm nguy cơ lây nhiễm HIV, mỗi người nên chủ động lựa chọn biện pháp dự phòng phù hợp với hoàn cảnh của mình.
- Quan hệ tình dục an toàn: Sử dụng bao cao su đúng cách, xét nghiệm HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khi cần thiết.
- PrEP: Là thuốc dự phòng trước phơi nhiễm dành cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ phơi nhiễm. Cần xét nghiệm trước khi bắt đầu và sử dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
- PEP: Là thuốc dự phòng sau phơi nhiễm HIV. Cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, không muộn hơn 72 giờ sau khi có nguy cơ phơi nhiễm. Liệu trình thường kéo dài 28 ngày theo chỉ định.
- Không dùng chung dụng cụ tiêm chích: Không dùng chung kim tiêm, bơm tiêm và các dụng cụ có thể dính máu; chỉ sử dụng dụng cụ y tế được bảo đảm vô khuẩn.
Ngoài ra, xét nghiệm định kỳ và điều trị ARV hiệu quả ở người nhiễm HIV cũng là những biện pháp quan trọng trong phòng ngừa lây truyền.
Tham khảo thêm tại: Tại đây
Nếu bạn từng có tình huống nghi ngờ phơi nhiễm HIV, chưa biết khi nào nên xét nghiệm, cần tư vấn PrEP, PEP hoặc đang tìm hiểu về điều trị ARV, bạn có thể liên hệ PHÒNG KHÁM GALANT để được hỗ trợ. Galant Clinic tư vấn dựa trên từng tình huống cụ thể, tôn trọng sự riêng tư và hướng dẫn lựa chọn xét nghiệm phù hợp, tránh thực hiện những xét nghiệm không cần thiết.
Xem thêm: Thông tin chi tiết về xét nghiệm HIV
