Một trong những vấn đề được nhiều người bệnh quan tâm nhất là “Uống ARV bao lâu thì bị kháng thuốc?”. Hãy cùng Phòng khám Galant Clinic tìm hiểu chi tiết nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa tình trạng kháng thuốc ARV qua bài viết dưới đây.
1. Uống ARV bao lâu thì bị kháng thuốc?
Trên thực tế, không có mốc thời gian cố định cho việc “sau bao lâu thì HIV kháng thuốc”, bởi điều này phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác nhau như: cách dùng thuốc, chất lượng thuốc, thể trạng của người bệnh, mức độ tuân thủ điều trị,…
Tuy nhiên, kháng thuốc ARV thường xảy ra khi người bệnh dùng thuốc không đúng chỉ định, tạo điều kiện để virus HIV nhân lên và biến đổi gen, hình thành chủng virus kháng thuốc.
1.1. Dùng thuốc không đúng chỉ định
Việc bỏ liều, uống sai giờ, hoặc ngừng thuốc đột ngột là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến kháng thuốc. Khi lượng thuốc trong máu giảm, virus HIV có cơ hội nhân đôi và tạo ra các đột biến kháng lại thuốc.
1.2. Chất lượng thuốc không đảm bảo
Thuốc ARV giả hoặc kém chất lượng không chỉ làm giảm hiệu quả điều trị mà còn khiến virus dễ kháng thuốc hơn. Người bệnh nên sử dụng thuốc có nguồn gốc rõ ràng, được cấp phép bởi Bộ Y tế.
1.3. Tương tác thuốc
Nếu dùng ARV cùng với các thuốc khác mà không có hướng dẫn từ bác sĩ, các tương tác thuốc có thể làm giảm nồng độ ARV trong máu hoặc gây tác dụng phụ nghiêm trọng, khiến virus HIV không được kiểm soát hiệu quả.
1.4. Không tuân thủ điều trị và lối sống không lành mạnh
Người bệnh sử dụng rượu bia, thuốc lá, chất kích thích hoặc có chế độ dinh dưỡng kém đều có nguy cơ cao gặp kháng thuốc. Những yếu tố này làm suy yếu hệ miễn dịch và giảm khả năng kiểm soát virus.
1.5. Điều trị ARV quá muộn
Nếu bắt đầu điều trị khi hệ miễn dịch đã suy yếu nghiêm trọng, virus HIV có thể đã nhân lên mạnh và xuất hiện biến thể kháng thuốc, khiến phác đồ điều trị khó đạt hiệu quả tối đa.
2. Dấu hiệu HIV kháng thuốc ARV
Kháng thuốc ARV có thể được phát hiện thông qua các xét nghiệm chuyên khoa, nhưng người bệnh cũng có thể nhận biết sớm qua một số dấu hiệu sau:
2.1. Tăng tải lượng virus HIV
Khi điều trị hiệu quả, tải lượng virus (HIV RNA) sẽ giảm xuống mức không phát hiện được. Nếu sau thời gian điều trị, kết quả xét nghiệm cho thấy tải lượng virus tăng trở lại, đây có thể là 1 trong các dấu hiệu kháng thuốc.
2.2. Giảm số lượng tế bào CD4
Khi thuốc không còn hiệu quả, hệ miễn dịch tiếp tục suy yếu, thể hiện qua việc giảm số lượng tế bào CD4. Người bệnh dễ mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội như viêm phổi, nấm miệng, hoặc sốt kéo dài.
2.3. Kết quả xét nghiệm gen kháng thuốc
Các bác sĩ có thể tiến hành xét nghiệm gen kháng thuốc HIV để xác định virus trong cơ thể có đột biến gen kháng lại ARV hay không. Dựa trên kết quả này, bác sĩ sẽ điều chỉnh sang phác đồ phù hợp hơn (bậc 2 hoặc bậc 3).
3. Cách phòng ngừa kháng thuốc ARV
Kháng thuốc ARV hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu người bệnh tuân thủ tốt phác đồ điều trị. Dưới đây là những biện pháp quan trọng:
3.1. Uống thuốc đúng giờ, đúng liều
Hãy duy trì thói quen uống thuốc đúng giờ mỗi ngày, không bỏ liều hoặc tự ý thay đổi phác đồ. Nếu lỡ quên uống thuốc, hãy uống ngay khi nhớ ra và báo với bác sĩ điều trị.
3.2. Theo dõi y tế định kỳ
Người bệnh cần xét nghiệm tải lượng virus và số lượng CD4 định kỳ 3–6 tháng/lần để theo dõi hiệu quả điều trị. Việc phát hiện sớm dấu hiệu kháng thuốc giúp bác sĩ kịp thời điều chỉnh phác đồ.
3.3. Tránh rượu, bia và chất kích thích
Các chất này có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu và chuyển hóa thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị. Đồng thời, chúng khiến người bệnh dễ quên liều hoặc mất kiểm soát trong quá trình dùng thuốc.
3.4. Duy trì chế độ ăn uống và sinh hoạt lành mạnh
Một cơ thể khỏe mạnh giúp hệ miễn dịch hoạt động tốt hơn. Người bệnh nên ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, tập thể dục nhẹ nhàng và giữ tinh thần lạc quan.
3.5. Quan hệ tình dục an toàn và tránh phơi nhiễm mới
Sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục và không dùng chung kim tiêm, dao cạo hoặc vật dụng có thể dính máu để tránh nguy cơ lây nhiễm thêm chủng virus HIV khác.
3.6. Luôn trao đổi với bác sĩ điều trị
Nếu gặp bất kỳ tác dụng phụ hoặc nghi ngờ kháng thuốc, hãy thông báo ngay cho bác sĩ. Việc tự ý ngừng thuốc hoặc đổi thuốc mà không có chỉ định sẽ khiến tình trạng bệnh nặng hơn.
4. Lời kết
Uống ARV bao lâu thì bị kháng thuốc? – Không có câu trả lời cố định, nhưng điều chắc chắn là kháng thuốc thường xảy ra khi người bệnh không tuân thủ điều trị. Vì vậy, điều quan trọng nhất là uống thuốc đúng giờ, đúng liều và duy trì liên hệ thường xuyên với bác sĩ điều trị HIV.
Phòng khám Galant Clinic – đơn vị chuyên sâu về xét nghiệm, tư vấn và điều trị HIV theo phác đồ chuẩn Bộ Y tế – luôn đồng hành cùng bạn trong hành trình điều trị. Liên hệ hotline 0943 108 138 hoặc truy cập galantclinic.com để được hỗ trợ miễn phí và bảo mật tuyệt đối.
