Ký sinh trùng Demodex là một trong những nguyên nhân phổ biến gây viêm da, rụng lông mi và mụn trứng cá giả. Loài ký sinh trùng này sống trong nang lông và tuyến bã nhờn của người, có thể gây tổn thương da nếu phát triển quá mức. Cùng tìm hiểu rõ hơn về Demodex, triệu chứng nhiễm và cách điều trị hiệu quả.
Ký sinh trùng Demodex là gì?
Demodex là loài ký sinh trùng thuộc nhóm chân khớp, có họ hàng với nhện và ve. Chúng cư trú chủ yếu trong lỗ chân lông, tuyến bã nhờn hoặc vảy da, đặc biệt là ở các vị trí như:
- Hai bên má
- Lông mi
- Trán
- Ống tai ngoài
- Hai bên cánh mũi
Hiện có khoảng 65 loài Demodex được biết đến, nhưng chỉ có 2 loài ký sinh trên người:
- Demodex folliculorum: sống trong nang lông nhỏ, đặc biệt ở vùng lông mi, ăn tế bào da chết.
- Demodex brevis: sống gần các tuyến dầu, ăn bã nhờn tiết ra từ da.
Chu kỳ sống của Demodex gồm 5 giai đoạn: trứng, ấu trùng, tiền nhộng, nhộng và trưởng thành. Toàn bộ vòng đời kéo dài khoảng 10–14 ngày. Loài này hoạt động chủ yếu vào ban đêm.
Nhiễm ký sinh trùng Demodex gây bệnh Demodicosis
Khi Demodex sinh sôi quá mức, chúng gây nên bệnh viêm da Demodex (Demodicosis) với 3 thể chính:
- Viêm nang lông dạng vảy phấn: Thể nhẹ nhất, da đỏ, tróc vảy, cảm giác châm chích hoặc kiến bò trên da (đặc biệt vào ban đêm).
- Viêm da dạng trứng cá: Dễ nhầm với mụn trứng cá tuổi dậy thì.
- Trứng cá đỏ thể u hạt: Ít gặp, chủ yếu ở người suy giảm miễn dịch.
Demodex thường không gây hại nếu ở mức độ bình thường. Tuy nhiên, khi cơ thể yếu hoặc da không được làm sạch thường xuyên, số lượng Demodex tăng mạnh sẽ gây viêm, sưng đỏ và ngứa.
Những đối tượng dễ mắc Demodex:
- Người suy giảm miễn dịch (HIV, AIDS, ung thư…)
- Người dùng thuốc ức chế miễn dịch, thuốc bôi corticoid
- Người vệ sinh da kém, không rửa mặt thường xuyên
- Bệnh nhân đang hóa trị hoặc mắc bệnh da mãn tính
Nguyên nhân và triệu chứng nhiễm Demodex
Nguyên nhân chính là do Demodex xâm nhập vào nang lông, hút chất dinh dưỡng và bã nhờn, làm tắc nghẽn lỗ chân lông và gây viêm. Khi Demodex chết đi, xác của chúng phân hủy, gây kích ứng và phản ứng dị ứng tại chỗ.
Triệu chứng nhiễm ký sinh trùng này bao gồm:
- Đỏ da, mụn mủ, phát ban hoặc sần sùi da mặt.
- Lỗ chân lông to, da ửng đỏ, nổi mao mạch vùng mũi và má.
- Rụng lông mi, lông mày, viêm bờ mi, ngứa mắt, chảy nước mắt.
- Cảm giác nóng rát, ngứa râm ran hoặc “kiến bò” trên da, nhất là ban đêm.
- Ngứa da đầu, rụng tóc, không do gàu hoặc chí.
Bệnh có thể bị nhầm với mụn trứng cá hoặc viêm da tiết bã, dẫn đến điều trị sai cách và tái nhiễm nhiều lần.
Chẩn đoán và xét nghiệm Demodex
Vì Demodex không thể quan sát bằng mắt thường, việc chẩn đoán cần thực hiện tại cơ sở y tế bằng các phương pháp chuyên khoa:
- Soi da: Dùng kính hiển vi soi lớp biểu bì để tìm ký sinh trùng trong nang lông.
- Sinh thiết da: Lấy mẫu mô da để phân tích dưới kính hiển vi.
- Soi tươi Demodex: Sử dụng dầu thực vật hoặc dung dịch KOH làm tan lớp sừng, giúp phát hiện Demodex trong mẫu vảy da hoặc bã nhờn.
Chẩn đoán sớm giúp ngăn biến chứng như viêm bờ mi, giảm thị lực hoặc viêm giác mạc.
Phương pháp điều trị ký sinh trùng Demodex
Người bệnh cần đến bác sĩ da liễu để được điều trị đúng phác đồ. Tùy mức độ nhiễm, bác sĩ có thể chỉ định:
- Điều trị toàn thân: Ivermectin, Metronidazole (uống hoặc tiêm).
- Điều trị tại chỗ: Kem hoặc dung dịch chứa Benzyl Benzoate 10%, Lindane 1%, Metronidazole 1%, Permethrin hoặc Crotamiton.
Bên cạnh việc dùng thuốc, người bệnh cần:
- Rửa mặt sạch 2 lần/ngày, dùng sữa rửa mặt dịu nhẹ.
- Không dùng mỹ phẩm chứa dầu, không trang điểm dày.
- Thay chăn gối, khăn mặt thường xuyên; giặt sạch bằng nước nóng.
- Tránh chạm tay lên mặt, không nặn mụn hoặc cào gãi.
Sau khi điều trị, cần tái khám để kiểm tra tình trạng Demodex đã được loại bỏ hoàn toàn, tránh tái nhiễm.
Câu hỏi thường gặp về ký sinh trùng Demodex
Ký sinh trùng Demodex có lây không?
Có. Demodex có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp da – da hoặc gián tiếp qua chăn gối, khăn mặt, đồ dùng cá nhân. Ngoài ra, bụi và không khí cũng có thể là trung gian truyền bệnh.
Làm sao để phòng ngừa nhiễm Demodex?
- Giữ vệ sinh da mặt, rửa mặt 2 lần/ngày.
- Tẩy tế bào chết định kỳ 1–2 lần/tuần.
- Thường xuyên giặt và phơi khô chăn, gối, khăn.
- Sử dụng mỹ phẩm có nguồn gốc rõ ràng, phù hợp với loại da.
- Tăng cường vitamin E, C và các dưỡng chất giúp da khỏe mạnh, tăng sức đề kháng.
Ký sinh trùng Demodex là nguyên nhân tiềm ẩn gây ra nhiều vấn đề da liễu, đặc biệt là viêm da và mụn trứng cá kéo dài. Việc phát hiện sớm, điều trị đúng cách và giữ gìn vệ sinh da là chìa khóa giúp phòng tránh và kiểm soát hiệu quả bệnh lý này. Tại GALANT có dịch vụ soi Demodex trên da cũng như xét nghiệm và điều trị Ký sinh trùng. Liên hệ ngay hotline 0943 108 138 để được tư vấn miễn phí.
